Türkiye’de Klinik Araştırma Mevzuatı ve TİTCK Süreçleri
Türkiye, güçlü sağlık altyapısı, yetkin araştırmacı havuzu ve regülatif uyumu ile global klinik araştırmalar için stratejik bir merkezdir. Ülkemizde klinik araştırmalar, T.C. Sağlık Bakanlığı’na bağlı TİTCK tarafından yayımlanan yönetmelikler ve kılavuzlar çerçevesinde yürütülür.
1. Yasal Dayanak ve Yönetmelikler
Türkiye’deki tüm süreçler, 13 Nisan 2013 tarihli ve 28617 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan "İlaç ve Biyolojik Ürünlerin Klinik Araştırmaları Hakkında Yönetmelik" (ve güncel revizyonları) temel alınarak yönetilir. Bu mevzuat;
- Gönüllü haklarının korunmasını,
- Araştırmanın bilimsel kalitesini,
- Veri bütünlüğünün denetim izleri (audit trails) ile garanti altına alınmasını yasal zorunluluk kılar.
2. Onay Mekanizması: Çift Kademeli Kontrol
Türkiye’de bir klinik araştırmanın başlayabilmesi için iki temel onay gereklidir:
A. Etik Kurul (EK) Onayı
Araştırma protokolü, öncelikle Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş bağımsız bir Etik Kurul tarafından incelenir.
Odak Noktası: Gönüllü güvenliği, risk-yarar dengesi, Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu'nun (ICF) uygunluğu.
Süreç: Etik Kurul onayı alınmadan TİTCK’ya nihai başvuru yapılamaz (paralel başvuru imkanları saklıdır).
B. TİTCK (Otorite) Onayı
Etik Kurul'dan "uygunluk" alan çalışmalar TİTCK Klinik Araştırmalar Dairesi'ne sunulur.
Odak Noktası: Mevzuata uygunluk, merkezin ve araştırmacıların yetkinliği, ürünün (IMP) teknik dosyası (IB, IMPD).
Süreç: Kurumun onayı ile birlikte çalışma resmi olarak "başlatılabilir" statüsü kazanır.
3. Başvuru ve Zaman Çizelgesi (Timeline)
Türkiye, "Klinik Araştırma Başvuru Formu" ve beraberindeki kapsamlı dosya ile yapılan başvuruları belirli takvimler dahilinde değerlendirir.
- Öngörülebilirlik: TİTCK, başvuru süreçlerini şeffaf ve belirli süreler (genellikle 30-60 gün arası geri bildirim) içinde yönetmeye odaklanır.
- Merkezi Başvuru: Tüm başvurular dijital sistemler üzerinden yapılarak süreçlerin izlenebilirliği artırılır.
4. İthalat ve Gümrükleme Süreçleri
Klinik araştırmada kullanılacak ilaçların (IMP), karşılaştırma ilaçlarının ve laboratuvar kitlerinin Türkiye'ye getirilmesi özel bir izne tabidir.
- TİTCK İthalat İzni: Onaylı her çalışma için ürün bazlı ithalat izni alınır.
- Soğuk Zincir Yönetimi: Ürünlerin gümrükten merkeze kadar olan yolculuğu, Croturk tarafından ICH-GCP ve GDP (İyi Dağıtım Uygulamaları) standartlarında yönetilir.
5. Croturk’ün Mevzuat Yönetimindeki Rolü
Yasal süreçlerin karmaşıklığı, projenin takvimini doğrudan etkiler. Croturk olarak bu aşamada:
- Stratejik Planlama: Başvuru dosyasının eksiksiz hazırlanması ve olası "query" (soru) süreçlerinin hızlı yönetimi.
- Yerel Mevzuat Danışmanlığı: Mevzuat değişikliklerinin anlık takibi ve protokolün yerel gerekliliklerle uyumlandırılması.
- Sözleşme Yönetimi: Merkezler ve hastaneler ile yapılan bütçe ve idari sözleşmelerin yasal takibi.
Önemli Bilgi: Türkiye, Avrupa Birliği (EMA) ve ABD (FDA) standartlarıyla tam uyumlu bir regülatif yapıya sahiptir. Bu sayede Türkiye’de elde edilen klinik veriler, global ruhsat dosyalarında (NDA/MAA) kabul görür.
TİTCK Başvuru Süreci: Stratejik Hazırlık ve Onay Yönetimi
Türkiye'de bir klinik araştırmanın onaylanması, TİTCK Klinik Araştırmalar Dairesi tarafından yürütülen titiz bir inceleme sürecine tabidir. Croturk olarak, bu süreci "ilk seferde doğru" (first-time-right) ilkesiyle yöneterek takvim gecikmelerini minimize ediyoruz.
1. Başvuru Dosyasının Anatomisi
Başarılı bir TİTCK başvuru dosyası, teknik ve idari belgelerin kusursuz bir uyumunu gerektirir. Temel dosya bileşenleri şunlardır:
- Klinik Araştırma Başvuru Formu: Kurumun standart formatında hazırlanan detaylı özet.
- Protokol ve Özetler: Çalışmanın bilimsel tasarımını, uç noktalarını ve metodolojisini içeren ana doküman.
- Araştırmacı Broşürü (IB) veya Kısa Ürün Bilgisi (KÜB): Araştırma ürününün (IMP) pre-klinik ve varsa önceki klinik verilerini içeren teknik dosya.
- Vaka Rapor Formları (CRF) ve Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu (ICF): Veri toplama araçları ve gönüllü bilgilendirme metinleri.
- Biyoistatistik Analiz Planı Taslağı: Sonuçların nasıl analiz edileceğine dair metodolojik güven veren doküman.
- Sigorta Poliçesi: Katılımcıları araştırma kaynaklı risklere karşı koruyan yerel mevzuata uygun sigorta sertifikası.
2. Operasyonel İş Akışı ve Zaman Çizelgesi
Başvuru süreci, paralellikler ve bağımlılıklar içeren bir matris yapısındadır:
- Ön Kontrol ve Format Uyumu: Dosyanın TİTCK kılavuzlarına göre eksiksizliği denetlenir.
- Etik Kurul (EK) Başvurusu: Genellikle eş zamanlı veya TİTCK öncesi başlatılır. Etik Kurul’dan alınan "Uygunluk Görüşü", TİTCK’nın nihai onay kararı için zorunludur.
- TİTCK Teknik İncelemesi: Kurum uzmanları; toksikoloji, farmakoloji ve metodoloji açısından dosyayı analiz eder.
- Query (Soru-Cevap) Yönetimi: İnceleme sırasında kurumdan gelen ek bilgi veya düzeltme taleplerine (query) verilen hızlı ve bilimsel yanıtlar, onay süresini doğrudan etkiler.
3. Türkiye’ye Özgü Teknik Gereklilikler
Global dosyaların Türkiye mevzuatına (local requirements) adaptasyonu kritik bir uzmanlık alanıdır:
- Yerel Dil Gerekliliği: Gönüllüye yönelik tüm belgelerin (ICF, günlükler vb.) anlaşılır bir Türkçe ile hazırlanması.
- GMP ve Üretim Sertifikaları: Araştırma ürününün İyi Üretim Uygulamaları (GMP) standartlarına uygunluğunun belgelenmesi.
- Lojistik ve Depolama Planı: İlaçların ithalatından sonra Türkiye’de nasıl depolanacağı ve dağıtılacağı bilgisi.
4. Croturk’ün "Başvuru" Gücü
Bizim için TİTCK başvurusu sadece bir form doldurma işlemi değildir:
- Proaktif İletişim: Kurumun beklentilerini ve güncel yaklaşımlarını yakından takip ederek başvuru stratejimizi şekillendiriyoruz.
- Kusursuz Arşivleme: Başvuru sürecindeki her yazışmayı ve doküman revizyonunu, ilerideki denetimlere (audit) hazır olacak şekilde Audit Trail prensibiyle saklıyoruz.
- Hız ve Hassasiyet: Türkiye’deki idari süreçlerin karmaşıklığını, tecrübemizle aşarak çalışmanın mümkün olan en kısa sürede "FPI" (First Patient In - İlk Hasta Girişi) aşamasına gelmesini sağlıyoruz.
Profesyonel Tavsiye: TİTCK başvuru sürecindeki başarının anahtarı, teknik dosyanın eksiksizliğinden ziyade, yerel regülasyonların "ruhuna" uygun şekilde hazırlanan savunma stratejisidir.
Klinik Araştırma Onay Yolları (Approval Pathways)
Türkiye'de bir klinik araştırmanın hayata geçmesi için izlenmesi gereken onay yolları, çalışmanın tipine (İlaç, Tıbbi Cihaz, Gözlemsel vb.) göre farklılık gösterse de temel yapı "Çift Onay Mekanizması" üzerine kuruludur.
1. Standart Onay Rotası: Paralel Başvuru
Türkiye, onay süreçlerini hızlandırmak amacıyla Etik Kurul (EK) ve TİTCK başvurularının eş zamanlı yürütülmesine olanak tanır.
- Etik Kurul Onayı: Araştırmanın yapılacağı merkezlerin bağlı olduğu veya Bakanlıkça yetkilendirilmiş "Uzmanlık Etik Kurulları"na gidilir. Bilimsel ve etik uygunluk kararı (Opinion) buradan çıkar.
- Kurum (TİTCK) Onayı: İdari ve teknik dosya TİTCK Klinik Araştırmalar Dairesi'ne sunulur. Kurum, Etik Kurul’un olumlu kararını görmeden nihai izni (Approval) vermez.
2. Araştırma Tipine Göre Özelleşmiş Yollar
Her araştırma aynı onay patikasını izlemez. Tasarım parametrelerine göre süreçler şu şekilde ayrışır:
- Faz I–IV (İlaç): Ana onay makamı EK + TİTCK; kritik gereklilikler: GMP sertifikası, IMPD, sigorta.
- Tıbbi Cihaz Araştırmaları: Ana onay makamı EK + TİTCK (Cihaz Dairesi); kritik gereklilikler: CE belgesi veya teknik dosya.
- Gözlemsel Çalışmalar: Genellikle sadece Etik Kurul onayı; kritik gereklilikler: KVKK uyumu ve veri güvenliği.
- Biyoyararlanım / Biyoeşdeğerlik: EK + TİTCK (özel birim); kritik gereklilik: akredite merkez zorunluluğu.
3. Onay Sonrası Değişiklik Yolları (Amendments)
Çalışma onaylandıktan sonra protokolde yapılacak herhangi bir değişiklik, değişikliğin niteliğine göre iki farklı yoldan geçer:
- Önemli Değişiklikler (Substantial Amendments): Gönüllü güvenliğini, çalışmanın bilimsel değerini veya veri bütünlüğünü etkileyen değişikliklerdir (örneğin doz değişimi, ana uç nokta değişimi). Hem EK hem TİTCK onayı şarttır.
- Önemli Olmayan Değişiklikler (Administrative): İdari düzeltmelerdir. Genellikle sadece bildirim (Notification) yeterlidir.
4. İthalat ve Lojistik Onay Yolu
Onay süreci sadece "izin" belgesiyle bitmez. Yurt dışından gelecek ürünler için ayrı bir İthalat İzni (Import License) süreci tetiklenir. Croturk, bu süreci onay süreciyle entegre yöneterek ürünlerin gümrükte beklemesini engeller.
5. Croturk Stratejisi: "Kritik Yol" Analizi
Onay yollarındaki en büyük risk "zaman kaybı"dır. Croturk olarak bu süreci nasıl yönetiyoruz?
- Pre-Submission Review: Dosyayı sunmadan önce Kurum’un veya Etik Kurul’un muhtemel itirazlarını (objections) öngörüp önleyici düzeltmeler yapıyoruz.
- Paralel Yönetim: Sözleşme süreçlerini (contracting) onay süreciyle eş zamanlı başlatarak, onay çıktığı gün merkezin aktive edilmesini sağlıyoruz.
- Mevzuat Güncelliği: TİTCK'nın yeni yayımladığı kılavuzlar doğrultusunda dosyayı anlık revize ederek regülatif reddedilme riskini ortadan kaldırıyoruz.
Profesyonel Not: Onay yolu (pathway), sadece bir bürokratik aşama değil; çalışmanın metodolojik sağlamlığının devlet otoriteleri nezdinde tescil edilmesidir.
Onay Sonrası Uyumluluk (Post-Approval Compliance)
Bir klinik araştırmada onay almak kadar, o onayı korumak da operasyonel bir disiplin gerektirir. Süreç boyunca gerçekleşen her türlü değişiklik ve veri akışı, yasal bildirim yükümlülükleri çerçevesinde yönetilmelidir.
1. Güvenlilik Bildirimleri (Pharmacovigilance)
Post-approval aşamasının en kritik bileşeni gönüllü güvenliğidir.
- Ciddi Advers Olaylar (SAE): Meydana gelen her ciddi advers olay, yasal süreler içinde hem Etik Kurul’a hem de TİTCK’ya raporlanmalıdır.
- SUSAR: Beklenmeyen ve ilaçla ilişkili olabilecek reaksiyonların hızlı raporlanması, çalışmanın durdurulmaması için hayati önem taşır.
- DSUR (Yıllık Güvenlilik Raporları): Çalışmanın güvenlilik profili her yıl düzenli olarak Kurum’a sunulur.
2. Protokol Sapmaları ve İhlalleri (Deviations & Violations)
Saha operasyonları sırasında protokol dışına çıkılan her durum kayıt altına alınmalıdır.
- Minör Sapmalar: Genellikle izleme (monitoring) raporlarında belirtilir ve trend analizi yapılır.
- Major İhlaller: Gönüllü güvenliğini veya veri bütünlüğünü tehdit eden ihlaller, ivedilikle Etik Kurul ve Otoriteye bildirilerek düzeltici ve önleyici faaliyetler (CAPA) başlatılmalıdır.
3. Değişiklik Yönetimi (Amendments)
Çalışma devam ederken yapılan her türlü güncelleme "Onay Sonrası Uyumluluk" kapsamında değerlendirilir.
- Önemli Değişiklikler: Protokol revizyonları, yeni bir merkezin eklenmesi veya ana araştırmacının değişmesi durumunda TİTCK ve EK onayı tekrar alınmalıdır.
- İdari Güncellemeler: İletişim bilgisi değişikliği gibi durumlar bildirim usulüyle yönetilir.
4. Periyodik İlerleme Raporları
TİTCK ve Etik Kurullar, çalışmanın gidişatını takip etmek ister.
- Gelişim Raporları: Belirli aralıklarla (genellikle 6 ayda bir veya yılda bir) çalışmaya dahil edilen hasta sayısı, tamamlanan vizitler ve genel gidişat hakkında raporlama yapılır.
5. Denetim İzleri ve Kayıt Saklama (Audit Trail & Archiving)
Uyumluluk, denetlendiği zaman kanıtlanabilir olmalıdır.
- Sürekli Denetim (Ongoing Inspection): Çalışma devam ederken hem iç denetimler hem de otorite denetimlerine karşı dosya her an güncel tutulmalıdır.
- Arşivleme: Çalışma sonlandıktan sonra verilerin ve belgelerin yasal süreler boyunca güvenli bir şekilde saklanması post-approval sürecinin son halkasıdır.
Croturk'ün Uyumluluk Güvencesi
Croturk olarak, uyumluluğu sadece bir 'raporlama' süreci olarak görmüyoruz. Bizim için uyumluluk, istatistiksel sağlamlığı koruyan bir kalkandır:
• E-Compliance: Dijital sistemlerimizde (EDC/IWRS) yer alan Audit Trail mekanizmaları sayesinde verinin doğruluğunu 7/24 izliyoruz.
• Proaktif İzleme: Sorunlar büyümeden, saha ziyaretlerimiz ve uzaktan izleme yöntemlerimizle uyumsuzlukları erken teşhis ediyoruz.
• Kalite Güvence (QA) Desteği: Saha ekiplerinden bağımsız çalışan QA birimimizle, çalışmanızı olası bir resmi denetime her an hazır tutuyoruz.
Yerel Uzmanlık ve Destek: Global Standartlar, Yerel Çözümler
Klinik araştırmalarda global bir protokolü Türkiye’ye taşımak, sadece tercüme yapmak değil; o protokolü yerel mevzuatın ruhuna ve saha gerçeklerine adapte etmektir. Croturk, Türkiye’deki köklü geçmişiyle sponsorlarına sadece operasyonel destek değil, derinlemesine bir yerel strateji sunar.
1. Regülatif Navigasyon ve Otorite İlişkileri
Türkiye’de mevzuat sadece yazılı kurallardan ibaret değildir; uygulama pratikleri ve otorite (TİTCK) beklentileri zamanla evrilir.
- Yorumlama Gücü: Yeni yayımlanan kılavuzların çalışmanıza etkisini anlık olarak analiz ediyor ve TİTCK başvurularını bu "güncel bakış açısıyla" şekillendiriyoruz.
- Query Yönetimi: Otoriteden gelen teknik sorulara (queries), yerel literatür ve mevzuat diline hakim uzmanlarımızla, onay sürecini aksatmayacak hızlı ve bilimsel yanıtlar hazırlıyoruz.
3. Lojistik ve Gümrük Çözümleri
Klinik araştırma ürünlerinin Türkiye sınırından geçişi ve merkezlere dağıtımı, yerel gümrük mevzuatına dair uzmanlık gerektirir.
- İthalat Danışmanlığı: İlaç, biyolojik materyal veya tıbbi cihazların gümrükleme süreçlerindeki bürokratik engelleri, proaktif izin yönetimiyle aşıyoruz.
- Yerel Tedarik: Karşılaştırma ilaçları veya yardımcı sarf malzemelerinin yerel piyasadan maliyet etkin ve güvenilir şekilde tedarik edilmesini koordine ediyoruz.
4. Kültürel ve Dilsel Adaptasyon
- Doğal ve Anlaşılır Çeviri: Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formları (ICF) gibi belgeleri sadece çevirmiyoruz; gönüllülerin haklarını tam anlamasını sağlayacak, yerel etik kurulların hassasiyet gösterdiği terminolojiye uygun şekilde yerelleştiriyoruz.
- Saha İletişimi: Araştırma hemşireleri ve koordinatörleri ile kurduğumuz sürekli iletişim, çalışmanın operasyonel yükünü merkezlerin üzerinden alarak veri kalitesine odaklanmalarını sağlar.
5. Denetim İzi (Audit Trail) ve Yerel Arşivleme
- KVKK Uyumu: Türkiye’nin kişisel verileri koruma kanunu (KVKK), global GDPR ile benzerlik gösterse de yerel bildirim ve saklama prosedürleri açısından farklılıklar içerir. Verilerinizi hem global hem de yerel yasalara %100 uyumlu şekilde yönetiyoruz.
- Yerel Arşivleme Desteği: Çalışma bittikten sonra belgelerin Türkiye’deki yasal süreler boyunca saklanması için lojistik altyapı sağlıyoruz.
Croturk Farkı: Biz, Türkiye’deki "yerel gözünüz ve sesiniziz". Global sponsorların karmaşık projelerini, yerel sahanın gerçekleriyle kusursuz bir şekilde birleştiriyoruz.
Regülatif Süreçlerinizde Stratejik Çözüm Ortağınız
Karmaşık yasal düzenlemeler arasında projeniz için en güvenli rotayı çiziyoruz. Türkiye’nin regülatif dinamiklerine hakim uzmanlığımızla, onay süreçlerinizi hızlandırarak takvim risklerini minimize ediyoruz.
- TİTCK & Etik Kurul başvuru yönetimi
- Mevzuat danışmanlığı
- Post-approval uyum & denetim hazırlığı
E-posta: info@croturk.com • Tel: +90 312 479 88 75
Protokolünüzü bizimle paylaşın, projenize özel regülatif yol haritasını birlikte tasarlayalım.